Osmanlı Devleti’ni paylaşma tasarıları (Gizli Antlaşmalar)

Osmanlı Devleti’nin paylaşılması tasarıları (Gizli Antlaşmalar), bu tasarıların tarihleri, yapılış nedenleri ve sonuçları.

Birinci Dünya Savaşı’nın devam ettiği yıllarda, İtilaf Devletleri, aralarında yaptıkları gizli antlaşmalarla Osmanlı topraklarını kağıt üzerinde paylaştılar.

Gizli Antlaşmaların Yapılma Nedenleri

1-Osmanlı Devleti’ni paylaşma meselesini (Şark meselesi) halletmek.
2-İtilaf bloğunun birlik ve istikrarını sağlamak.
3-Savaş sonrası Osmanlı Devleti’ni paylaşma konusunda anlaşmazlığa düşmemek.
4-Rusya’yı İtilaf bloğunda tutmak

5-İtalya’yı İtilaf bloğuna katmak.

Gizli Antlaşmalar

İstanbul (18 Mart 1915): Çanakkale Savaşı sırasında Rusya, boğazlar konusunda tedirginleşince; İngiltere ve Fransa boğazlar ve çevresinin Rusya’ya bırakılmasını kabul etmiş, Rusya’da buna karşılık olarak Osmanlı Devleti topraklarının kalan kısmının İngiltere ve Fransa arasında paylaşılmasını kabul etmiştir.

Londra (26 Nisan 1915): İngiltere, Fransa ve İtalya arasında imzalanan bu antlaşmaya göre; On İki Ada ve Antalya İtalya’ya bırakılmış, ayrıca İtalya’ya, Osmanlı’nın Libya üzerindeki halifelik haklarının da kaldırılacağı vaat edilmiştir. Bu antlaşma neticesinde İtalya, İtilaf bloğu yanında yer almıştır.

Sykes-Pıcot (26 Nisan 1916): İngiltere, Fransa ve Rusya arasında imzalanmıştır. Bu antlaşmaya göre: Boğazlar ve Doğu Anadolu Bölgesi Rusya’ya; Akka, Hayfa limanları ve Irak İngiltere’ye; Kilikya, Kayseri, Harput, Suriye ve Musul Fransa’ya verilmiştir.

Petrogat Sözleşmesi (1916): İngiltere, Fransa ve Rusya arasında yapılmıştır. Sykes-Picot Antlaşması’ndan memnun olmayan Rusya’ya, Boğazlar ve çevresine ek olarak Trabzon’a kadar Doğu Karadeniz kıyıları ve Doğu Anadolu veriliyordu (Erzurum, Van, Bitlis çevresi).

Mc Mahon (Nisan 1916): İngiliz Valisi H. Mac Mahon ile Hicaz Emiri Hüseyin arasında imzalanmıştır. Arapların, Osmanlı Devleti’ne karşı isyan etmeleri halinde, Arap bağımsızlığının onaylanacağı vaat edilmiştir.

St. Jean de Maurienne (21 Nisan 1917): İngiltere, Fransa ve İtalya arasında imzalanmıştır. Bu antlaşmaya göre İtalya; Mersin hariç Antalya, Konya, Aydın ve İzmir bölgelerini alıyordu. İtalya’nın bu istekleri İngiltere ve Fransa tarafından Rusya’nın da uygun görmesi koşulu ile kabul edilmiştir. Rusya, ülkesinde ihtilal çıktığı için görüşmelere katılmamış ve imza atmamıştır.

Gizli Antlaşmaların Sonuçları

1917’de Rusya’da ihtilal çıkması ve aynı yıl Başbakan Venizelos’un çabasıyla Yunanistan’ın İtilaf Devletleri’nin yanında savaşa girmesi, bu gizli antlaşmaların Birinci Dünya Savaşı sonunda farklı uygulanmasına yol açmıştır. Rusya savaştan çekilerek haklarından vazgeçmiş, İtalya’ya vaat edilen bazı topraklar Yunanistan’a verilmiştir.

İtilaf Devletleri, Rusya’ya bırakılan Boğazları ortak yönetmeyi; Doğu Anadolu’yu parçalayıp burada yeni devletler kurmayı ve Ermenilere de toprak vermeyi kararlaştırdılar. Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra Anadolu’da başlayan işgaller, daha önce yapılmış olan gizli antlaşmaların bir sonucudur.