Milli Varlığa Zararlı Cemiyetler

Osmanlı Devleti’nin içine düştüğü zor durumdan faydalanarak Türk topraklarının bir kısmını ele geçirmek isteyen ve bu amaçlarına ulaşabilmek için devlet içerisinde iç karışıklıklar ve isyanlar çıkaran azınlıklar tarafından kurulan cemiyetler ile milli varlığa düşman cemiyetler.

Azınlıklar Tarafından Kurulan Cemiyetler

Mavri Mira Cemiyeti: İstanbul’da Patrikhane’ye bağlı olarak kurulan bu cemiyet, Yunan Hükümetinin emrinde çalışıyordu. İstanbul, Bursa, Bandırma, Kırklareli ve Tekirdağ yöresindeki Rumları silahlandırıp çeteler kuruyordu. Mavri Mira Cemiyeti’nin Amacı, Trakya, İstanbul, Batı ve Orta Anadolu’yu alarak Büyük Yunanistan düşüncesini gerçekleştirmekti. Yunan Kızılhaçı, Rum Göçmenler Komisyonu, Rum Okullarının İzcilik Kolları ve Anadolu’daki Rum Kiliseleri, Mavri Mira Cemiyeti’ne bağlı olarak çalışmışlardır.

Pontus Cemiyeti: Bu cemiyetin temeli 1904’te Merzifon Amerikan Koleji’nde atıldı. Zamanla örgütlenmesini genişleten cemiyetin amacı, İnebolu’dan Batum’a kadar uzanan, Sivas’ı da içine alan bölgede (Doğu Karadeniz Bölgesi) bir Pontus devleti kurmaktı. Birinci Dünya Savaşı’nın devam ettiği yıllarda İtilaf Devletleri, Rum çetelerine her türlü desteği sağladılar. Amaçları cephe gerisinde karışıklık çıkararak, Türk ordularını güç durumda bırakmaktı. İstanbul’daki Fener Rum Patrikhanesi ve ona bağlı kiliselerde Pontus devletini kurma girişiminde öncü rol oynamışlardır.

Ermeni Hınçak Cemiyeti: Ermeni Patriği Zaven Efendi tarafından 1877’de Cenevre’de kurulan ve yönetilen Hınçak Komitesi, Mavri Mira Cemiyeti ile işbirliği yapıyordu. Ermenilerin amacı, Çukurova, Maraş, Erzurum, Bitlis, Van, Elazığ ve Diyarbakır’ı alarak bir devlet kurmaktı. Daha önceleri Ermeniler tarafından kurulmuş olan ve Doğu Anadolu’da faaliyet gösteren Taşnak Sütyun Cemiyeti’de bağımsız bir Ermeni devleti kurulması için çalışıyordu. Adana’da kurulan Ermeni İntikam Alayı’da Fransızlardan aldığı destekle faaliyetlerini sürdürüyor, vatanın bütünlüğüne yönelik terör olaylarını destekliyordu.

Musevi (Alyans) Cemiyeti: İstanbul Yahudileri tarafından Gençlik Teşkilatı adıyla kurulmuş olan bu cemiyet, Makabi Yahudi Cemiyeti’ni kuvvetlendirdi. Kışkırtıcı faaliyetlerde bulunarak Osmanlı Devleti’nde karışıklıklar çıkarmak için çalışmıştır. Amacı İsrail Birliğini kurmaktı.

Milli Varlığa Düşman Cemiyetler

Kürt Teali (Yüceltme) Cemiyeti: Merkezi İstanbul olan bu cemiyet, Mayıs 1919’da kurulmuştur. Amacı, Wilson Prensiplerinden yararlanarak Erzurum, Elazığ, Diyarbakır, Van ve Bitlis illerini kapsayan bölgede ayrı bir devlet kurmaktı. Cemiyet, Mili Mücadele hareketine karşı çıkmış, İngiltere ile çok yakın ilişkiler içerisinde bulunmuştur. Diyarbakır, Bitlis ve Elazığ’da şubeler açmışsa da bu şubeler kısa sürede kapanmıştır.

İslam Teali (Yüceltme) Cemiyeti: İngilizlerin desteği ile İstanbul’daki medreselerde görevli bazı müderrisler tarafından kurulmuş olup, vatanın kurtuluşunu hilafet ve saltanatın güçlendirilmesinde görmüştür. Konya’da bir şubesi olan cemiyet, Anadolu’daki Milli Mücadele hareketinin karşısında yer almış olan cemiyet, halkın dini duygularını istismar ederek Konya İsyanı’nda önemli rol oynamıştır.

İngiliz Muhipleri (Sevenler) Cemiyeti: Ağustos 1919’da İstanbul’da İngilizlerin desteği ile kurulan bu cemiyet, İngiltere ve Osmanlı İmparatorluğu arasındaki dostluğu kuvvetlendirmek ve İngiltere’nin koruyuculuğu (Mandası) altına girilmesi gerektiğini savunuyordu. Yaptığı propagandalarla dini duyguları istismar ediyor, Anadolu’da karışıklar çıkarıyordu. Cemiyet, İstanbul Hükümetine ve işgal kuvvetlerine tam bir sadakat göstermiştir. Bu nedenledir ki örgüt ve yöneticileri hürriyet ve istiklal yanlısı milliyetçi çevrelerce nefretle karşılanmış ve çeşitli yerlerde yöneticileri halk tarafından protesto edilmiştir. İngiltere’den parasal destek alan bu cemiyetin en büyük destekçisi Damat Ferit Paşa idi. Kendisi ayrıca derneğin üyelerinden birisiydi.

Wilson Prensipleri Cemiyeti: Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra İstanbul’da bazı aydınlar, Osmanlı Devleti’nin bir bütün olarak varlığını sürdürebilmesinin, ABD’nin mandası altına girilmesi ile mümkün olabileceği görüşündeydiler. Bu düşüncelerini 4 Aralık 1918’de Wilson Prensipleri Cemiyeti’ni kurarak açığa vurdular. Milli Mücadele’nin “Ya istiklal, ya ölüm” parolasına ters düşen fikirlerini Sivas Kongresi’nde savundularsa da Mustafa Kemal ve arkadaşlarının tam bağımsızlık düşüncesi karşısında etkili olamadılar.

Sulh ve Selameti Osmaniye Fırkası: Ocak 1919’da İstanbul’da Sulh ve Selamet Cemiyeti ile Selameti Osmaniye Fırkası’nın birleşmesi sonucu kurulmuştur. Ankara, İzmit, Adapazarı ve Çanakkale’de şubeler açmıştır. Sulh ve Selameti Osmaniye Fırkası, Damat Ferit Paşa Hükümetini desteklemiş, ülkenin kurtuluşunun padişah ve halifenin çevresinde toplanmakla mümkün olabileceği görüşünü savunmuştur.

Hürriyet ve İtilaf Fırkası: 1911’de İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne karşı kurulan Hürriyet ve İtilaf Fırkası, Mondros Ateşkes Antlaşması’yla ön plana çıktı. Anadolu’daki Milli Mücadele hareketlerine şiddetle tepki gösterdi. Milli hareketlerin başarısızlıkla sonuçlanması için zararlı cemiyetlerle iş birliği yapmaktan çekinmedi.