Nüfus Mübadelesi (Değişimi) 10 Haziran 1930
Osmanlı Devleti zamanında Türk halkı ile yüzyıllardır iç içe yaşayan, ticaret ve sanatla uğraşarak rahat bir yaşam süren Rumların bir bölümü, Kurtuluş Savaşı öncesinde Pontus Devleti adıyla bir devlet kurmaya çalıştılar. Batılı devletler ile özellikle Yunanistan’dan aldıkları askeri ve parasal yardımlarla yüzyıllardır barış içerisinde yaşadıkları Türk halkına karşı saldırıya geçtiler. Bir çok masum Türkü öldürerek göç etmeye zorladılar.
Osmanlı Devleti zamanında Yunanistan ve Batı Trakya’ya yerleşen binlerce Türk vardı. Türkiye ve Yunanistan arasındaki nüfus mübadelesi fikrini Lozan Barış Konferansı sırasında İngiltere Dış İşleri Bakanı Lord Curzon ortaya attı. Böylelikle Lozan Barış Konferansı’nda görüşülen konulardan biri de Türkiye’de yaşayan Rumlar ile Yunanistan’da yaşayan Türklerin mübadeleleri oldu. Konferansta iki devlet arasında bir nüfus mübadelesi (değiş tokuş) yapılması kararlaştırıldı. 30 Ocak 1923’te Türkiye ile Yunanistan arasında göçle ilgili bir protokol imzalandı. İmzalanan bu protokole göre, Türkiye topraklarında oturan Rumlar ile Yunanistan’da kalan Türklerin değişimi yapılacaktı. Ancak Yunanistan’ın İstanbul’da daha çok Rum bırakmak istemesi sorunun çözümünü zorlaştırıyordu. Bu sorunun çözümü için Milletler Cemiyeti’ne gidildi.1928 yılında Milletler Cemiyeti’nde bu sorun görüşülmüş ancak bir sonuç alınamamıştır.
Yunanistan, Batı Rumeli Türklerinin mallarına el koyarak buralara Türkiye’den gelen Rumları yerleştirmeye başladı. Türkiye bu duruma tepki gösterince iki ülke arasında 1929’da yeni bir savaş ihtimali ortaya çıktı.
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk ile Yunanistan Başbakanı Venizelos arasında yapılan görüşmeler sonucunda barışçı çözüme gidildi. 10 Haziran 1930’da mübadele sorununa kesin bir çözüm getiren anlaşma Ankara’da imzalandı. Böylece yıllardır süren anlaşmazlıkta çözüme kavuşturulmuş oldu.
Yapılan bu anlaşmaya göre;
- Yerleşme tarihleri göz önüne alınmadan ve doğum yerlerine bakılmadan Batı Trakya Türkleri ve İstanbul’daki Rumların tamamı Etabli (sürekli ikamet eden) olarak kabul edilecek,
- Mübadeleye dahil olup Türkiye’ye gelen Türklerin, Yunanistan’da kalan tüm mallarının mülkiyeti Yunanistan’a; Türkiye’den Yunanistan’a giden Rumların Türkiye’de bıraktıkları bütün malların mülkiyeti de Türkiye’ye ait olacaktı.
Lozan Antlaşması’ndan sonra başlayan Türk-Yunan dostluk ilişkisi, Nüfus Mübadelesi’nin imzalanmasından sonra daha da gelişmiştir. Yunanistan Başbakanı Venizelos’un 1930 yılında Türkiye’ye, 1931’de de Başbakan İsmet İnönü’nün Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras ile birlikte Yunanistan’a gerçekleştirdikleri karşılıklı ziyaretler, bu dostluğun daha da artmasına sebep olmuştur. Bu dostluk ilişkisi 1954 yılına kadar sürmüştür. 1954 yılında ortaya çıkan Kıbrıs sorunu, iki ülke arasındaki dostluğu tekrar bozmuştur.
